ذبيح الله صفا
1577
تاريخ ادبيات در ايران ( فارسى )
رسيده و نسخههاى خطى هم از آن در دستست . شرح اين كتاب و ترجمهء حال مؤلف آن را بجاى خود خواهيد ديد . دربارهء پادشاهان اوزبك و جغتاى چند كتاب فارسى قابل ذكرست مانند : شرفنامهء شاهى تأليف حافظ تتش بن مير محمد بخارى در بيان تاريخ عبد الله خان پادشاه معروف اوزبك ( از 991 تا 1006 ) از ولادت او بسال 940 تا سال 997 ه و به همين سبب آن را عبد الله نامه هم نام دادهاند « 1 » . - ديگر « تاريخ تركستان » است از محمد امين بن ميرزا زمان خان بخارى كه در سال 1054 تأليف كرد و از باب شرح سلطنت شيبانيان و نيز ذكر اميران و وزيران و عالمان فرارود بويژه بخارا شايان توجهست « 2 » . - ديگر تاريخ جهانگيرى است دربارهء پادشاهان جغتاى و سلاطين اوزبك و افاضل عهد هريك ازين دو دسته پادشاهان و نيز شاهانى كه با آنان پيوستگى داشتند . مؤلف اين كتاب ، مطربى سمرقندى ، تأليف آن را بسال 1034 در هندوستان آغاز كرد و پيش از 1037 ختم نمود . وى شاعر و از شاگردان خواجه حسن نثارى از شاعران سدهء يازدهم هجرى بوده است « 3 » . دربارهء بدايع الوقايع واصفى هروى كه شامل وقايع خراسان و فرارود در نيمهء دوم سدهء نهم ه است بعد ازين سخن خواهم گفت ؛ و باز دربارهء همين دو ناحيه تاريخ راقم تأليف مير سيد شريف راقم سمرقندى كه بسال 1113 تأليف كرد قابل ذكرست . اين كتاب حاوى واقعههاى مشهور و سالهاى درگذشت بزرگان خراسان و فرارود و بويژه بخارا و سمرقند است از عهد تيمور گوركان تا جلوس عبد العزيز ندر محمد خان ( سال 1055 ) باختصار و گاه فقط بضبط سال و ماه . اين كتاب بنام تاريخ كثيره در حاشيهء تحفة الاحباب واضح بخارى بسال 1332
--> ( 1 ) - براى كسب اطلاع مشروح دربارهء آن بنگريد بضميمهء فهرست ريو ، ص 49 - 51 و بفهرست كتابخانهء ديوان هند از دكتر اته ، ج 1 ستون 229 و بمقالهء « شرفنامهء شاهى » از آقاى سلطان حسين سنندجى در مجلهء ايراننامه شمارهء 2 سال ششم ص 259 - 279 . ( 2 ) - فهرست بلوشه ، ج 1 ، ص 295 - 296 . ( 3 ) - نسخهء 1584 . Suppl كتابخانهء ملى پاريس ، فهرست بلوشه ، ج 1 ص 295 - 296 .